Tussen 1 april en 31 oktober
ook maandag: 13.00 - 17.00 uur

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium
Eise Eisingastraat 3
8801 KE Franeker
0517-393070
www.planetarium-friesland.nl
linfo@planetarium-friesland.nl

Het afgelopen jaar hebben meer dan 50.000 mensen uit binnen- en buitenland een bezoek gebracht aan het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker.
Ooit in 1781 begonnen als ‘huiskamermuseum’ is het Planetarium nu uitgegroeid tot een museum van formaat. In de loop der jaren is niet alleen de collectie toegenomen, maar is ook het aantal bezoekers spectaculair gegroeid.
De kans om het Planetarium uit te breiden werd dan ook met beide handen aangepakt. Na 227 jaar werd het oorspronkelijke woonhuis van Eise Eisinga uitgebreid met het naastgelegen monumentale pand De Tuinkamer. Door deze uitbreiding kan er een noodzakelijke hogere kwaliteit geboden worden in de presentatie van de collectie en de ontvangst van de bezoekers.
Het historisch belangwekkende pand De Tuinkamer is door het museale karakter ontsloten voor het publiek. Het pand heeft zijn huidige gedaante gekregen in 1745. Diverse hoogleraren van de Franeker Universiteit hebben er gewoond, en in de 19e eeuw werd de koffiebranderij van Van Balen er gevestigd. Nu zijn de twee historische panden samengevoegd tot één uniek museum.

Met de uitbreiding heeft het Planetarium een complete metamorfose ondergaan. Alle expositieruimtes zijn opnieuw ingericht. Zo kan men ook kennismaken met de tijdgenoten van Eise Eisinga. Hij was niet de enige ‘boerenprofessor’ die zich met de wetenschap bezighield. Friesland heeft een aantal bijzondere waarnemers en instrumentmakers voortgebracht, die zonder vooropleiding tot grote resultaten kwamen. De handschriften en instrumenten van bijvoorbeeld Arjen Roelofs en J.P van der Bildt geven een prachtig beeld van de kennis en vaardigheden van deze tijdgenoten.

Het beroep van Eisinga wordt op een speciale manier onder de aandacht gebracht.
Want ondanks het feit dat Eisinga bekend is geworden vanwege zijn sterrenkundige activiteiten was zijn beroep wolkammer, hij verwerkte schapenwol. Zijn werkplaats is op basis van de beschikbare afbeeldingen en informatie gereconstrueerd. als Door middel van beeld en geluid krijgt de bezoeker een goed idee van zijn werkzaamheden als wolkammer.

In de uitbreiding neemt de salon van de familie van Balen een belangrijke plaats in. Deze door architect N.J. Adema in 1895 ontworpen woonkamer is geheel in oude staat teruggebracht. De prachtige plafondschilderingen zijn gerestaureerd en het originele meubilair is teruggeplaatst.
De bestaande kasten zijn gebruikt om de uitgebreide collectie planetariuminstrumenten een plek te geven.
Naast exposities over ons zonnestelsel, kalenders, sterren en sterrenbeelden is er ook een filmzaal ingericht. Hier kan onder andere de documentaire over het leven van Eise Eisinga worden bekeken.

Maar de belangrijkste ruimte is en blijft natuurlijk de voormalige woonkamer van Eise Eisinga, waar na ruim 225 jaar nog altijd de planeten hun banen rond de zon afleggen. Alle planeten bewegen in dezelfde tijd rond de zon als in de werkelijkheid; Mercurius in 88 dagen, de aarde in één jaar en Saturnus in meer dan 29 jaar! Tot op de dag van vandaag kan de actuele stand van de planeten worden afgelezen. Daarnaast bouwde Eise Eisinga allerlei speciale klokken die dag, datum, opkomst en ondergang van zon en maan, beweging van de sterrenhemel en tal van andere verschijnselen laten zien.
Dit alles wordt in beweging gebracht door een indrukwekkend raderwerk van houten hoepels en schijven met 10.000 handgesmede spijkers als tanden. Een slingerklok en negen gewichten stuurt dit raderwerk aan.

Iedere bezoeker krijgt uitleg in de planetariumkamer!